Temat: Porozumiewanie się, a stosunki międzyludzkie

Cel: Kształtowanie umiejętnoœci komunikacyjnych

Wstęp

Cała historia ludzkiej cywilizacji jest ewolucjš porozumiewania się człowieka z człowiekiem. O tym jak ważnš rolę w życiu jednostki pełni efektywny kontakt, œwiadczy fakt, że wszystkie organizmy żywe na naszej planecie wykształciły jakieœ swoiste formy porozumiewania się. Wszyscy, od jednokomórkowej bakterii aż do człowieka, chcemy dogadać się w istotnych dla siebie kwestiach życiowych.

Porozumiewanie się polega na słownym lub bezsłownym przekazywaniu okreœlonych informacji. Podczas rozmowy tylko częœć informacji ( ok.35% ) przekazywana jest przez słowa, reszta należy do komunikacji niewerbalnej. Takie komunikaty dotyczš głównie naszego stosunku do rozmówcy i tematu rozmowy, uczuć i preferencji. Informacje sš tu przekazywane przez gesty, postawę ciała, mimikę, ton głosu, tempo mówienia, oczy, odległoœć jaka dzieli nas od odbiorcy. Jest to tzw. mowa ciała

Ćwiczenia I

Opanowanie pożšdanej mowy ciała.
Uczniowie dobierajš się w czteroosobowe zespoły, każdy z nich pokazuje w wybranej przez siebie kolejnoœci 4 wzory zachowań:

• mowa ciała odbierana najczęœciej jako przyjazna
• mowa ciała, œwiadczšca o zdecydowaniu i zainteresowaniu
• mowa ciała odbierana najczęœciej jako wroga (agresywna)
• mowa ciała œwiadczšca o zalęknieni

Pozostali członkowie grupy zgadujš, co kolega chce im przekazać.

Podsumowanie:
Mowa ciała często decyduje o tzw. pierwszym wrażeniu, ma wpływ na póŸniejsze kontakty. Jeœli pierwsze wrażenie jest niekorzystne, próby porozumiewania się, zdania egzaminu czy przyjęcia do pracy często spełzajš na niczym. Bardzo łatwo uprzedzić się do kogoœ na podstawie pierwszego wrażenia.

Ćwiczenie II

Czego unikać przy komunikacji.
Jedna z osób w wybranych wczeœniej zespołach zachowuje się w opisany poniżej sposób, po czym pyta koleżanki i kolegów, co myœlš i jak się czujš gdy ja:

• siedzę daleko z silnie skrzyżowanymi nogami i z cierpkš minš wpatruję się uważnie prosto w twarz rozmówcy
• milczę w nieskończonoœć i czekam, aż mój rozmówca sam wydusi z siebie wszystko, o co mu chodzi
• stoję wyprostowany(a) jak struna, z jednš rękš oparta na biodrze, drugš wymachuję, głoœno przy tym oddychajšc

Podsumowanie:
Wszędzie niezależnie od wzorców kulturowych, podobnie okazuje się i odbiera radoœć, lęk gniew, smutek, zaskoczenie i odrazę. Wyrażanie bardziej subtelnych odczuć i ukrywanie nieakceptowanych emocji ( np. wstydu, zmieszania, niepokoju) uczymy się drogš naœladownictwa. Trudnoœć polega na tym, że pojedyncze gesty łatwo błędnie zinterpretować. Dlatego trzeba nauczyć się rozumieć całe zestawy sygnałów mowy ciała.

Materiały do skopiowania dla uczniów:

Sygnały mowy ciała

1. Pozycja i ruch ciała
   Zwracaj się twarzš i stopami w stronę rozmówcy. Wskazana jest swoboda i naturalnoœć. Nie kul się (co oznacza lęk), nie stój nad kimœ jak kat nad dobrš duszš (agresja). Ma Ci być wygodnie, nic nie może Cię boleć. Jeœli chodzisz – to spokojnie i zdecydowanie, co oznacza samokontrolę i pewnoœć siebie. Nie przebieraj nogami, nie człap, nie szuraj (niepewnoœć). Nie przysuwaj się zbyt blisko i nie uciekaj za daleko. siedŸ nie wiercšc się lub stój bez nerwowego kręcenia się. Twoja nadpobudliwoœć utrudnia innym skupianie uwagi.
2. Twarz
   Powinna być odprężona i pogodna, z lekkim uœmiechem, także w oczach. Zakazane jest puste, bezmyœlne spojrzenie – oznacza znudzenie. Nie wpatruj się w rozmówcę uporczywie, tylko patrz od 1/3 ( z osobami obcymi ) do 2/3 czasu rozmowy ( z bliższymi Ci osobami). Nagłe przerwanie kontaktu wzrokowego oznacza niechęć, poczucie winy, chęć ukrycia czegoœ, opór lub znudzenie i chęć odejœcia.
3. Ramiona i ręce
   Nie wymachuj ramionami bez przerwy ( nadpobudliwoœć ), nie trzymaj ršk bez ruchu – to żywa częœć ciała, więc gestykuluj dla podkreœlenia istotnego fragmentu wypowiedzi. Wskazany jest jednak umiar, lepiej za mało niż za dużo. Nie bębnij palcami po stole ( zniecierpliwienie ), nie dotykaj stale rękami twarzy lub częœci własnej garderoby ( oznacza to niepewnoœć, niepokój, szukanie oparcia )
4. Dłonie
   Powinny być otwarte i skierowane ku górze lub swobodnie oparte o kolana ( oznacza to otwartoœć i szczeroœć}. Zaciœnięte w pięœci wyrażajš złoœć. Wykręcanie i œciskanie palców oraz wyłamywanie stawów oznacza niepokój. Machinalne bawienie się przedmiotami sugeruje brak samokontroli. Dłonie podpierajšce głowę oznaczajš zmęczenie, zniechęcenie, bezsilnoœć.
5. Nogi
   Powinny spoczywać swobodnie, w żadnym wypadku nie skrzyżowane i cofnięte, co w zestawieniu ze skrzyżowanymi, podniesionymi ramionami oznacza nieufnoœć, rezerwę, lęk lub agresję. Nie machaj nogš ( oznacza znudzenie).
6. Barwa głosu
   Sympatię budzi głos ciepły. Głos Ci złagodnieje, gdy uœmiechniesz się, także rozmawiajšc przez telefon.

Wzory zachowań

1. Mowa ciała odbierana najczęœciej jako przyjazna
   Częsty kontakt wzrokowy, pogodny wyraz twarzy z miłym, zachęcajšcym, ciepłym uœmiechem, aprobujšce potakiwanie głowš, spokojne, otwarte dłonie, skierowane częœciej ku górze, swobodne ruchy ramion i dłoni, lekkie pochylenie ciała do przodu, rozluŸnione mięœnie, miłe i ciepłe brzmienie głosu.

2. Mowa ciała, œwiadczšca o zdecydowaniu i zainteresowaniu
   Kontakt wzrokowy do 3 czasu rozmowy, patrzenie prosto w oczy, twarz nie zasłaniana w żaden sposób, lekkie napięcie ciała przy mówieniu, ramiona opuszczone, umiarkowana gestykulacja, otwarte dłonie, poważny ton.

3. Mowa ciała odbierana najczęœciej jako wroga (agresywna)
   Unikanie wzroku przez częste odwracanie głowy lub wychylanie się nad rozmówcš i spoglšdanie ponad jego głowš, nieprzenikniony lub nieprzyjemny wyraz twarzy, zaciskanie ust, uœmiech politowania, sarkastyczny, złoœliwy, lekceważšcy lub ironiczny, unoszenie brwi przy zaciœniętych ustach, œciskanie dłoni w pięœci, nadmierna gestykulacja, częste pocieranie nosa, krzyżowanie ršk i nóg, odchylanie się i odsuwanie, podniesiony, ostry, napastliwy głos.
4. Mowa ciała œwiadczšca o zalęknieniu
   Częste odwracanie wzroku i przymykanie oczu, częste mruganie, zaczerwieniona lub nagle pobladła twarz, silne pocenie się, zasłanianie dłoniš ust, nerwowe kiwanie głowš, ogólna nadpobudliwoœć ruchowa ( wykręcanie palców, wiercenie się), krzyżowanie ršk i nóg, drżšce mięœnie.

Literatura:

1. L. Grzesiuk, E. Trzebińska „Jak porozumiewajš się ludzie”, Nasza Księgarnia, Warszawa 1978
2. H. Hamer „Rozwój umiejętnoœci społecznych”, Veda, Warszawa 1999

Małgorzata Łupińska
nauczyciel biologii III LO