NIHILISTYCZNY OBRAZ ŚWIATA OBOZÓW KONCENTRACYJNYCH W PROZIE T. BOROWSKIEGO

Opracowała: mgr. Renata Kościuk

TEMAT: Nihilistyczny obraz świata obozów koncentracyjnych w prozie T. Borowskiego /na podst. opowiadań: "Dzień na Harmenzach", "Proszę państwa do gazu".../

/propozycja dla klasy czwartej/

Cele lekcji:

  • doskonalenie umiejętności analizy i interpretacji utworu epickiego
  • ćwiczenie umiejętności formułowania subiektywnych sądów i opinii wartościujących na temat postaw bohaterów literackich i uświadomienie różnorodności zachowań w sytuacji ekstremalnej
  • kształcenie umiejętności eksponowania w płaszczyźnie werbalnej własnych stanów emocjonalnych i odczuć po lekturze "Opowiadań" - uświadomienie destrukcyjnego wpływu wojny na psychikę człowieka
  • poznanie rzeczywistości obozu zagłady
  • doskonalenie umiejętności egzemplifikowania własnych sądów odpowiednimi cytatami (praca z tekstem)
  • poznanie / przypomnienie pojęć: lagier, łagier sowiecki, człowiek zlagrowany, muzułman, reifikacja człowieka, jednostka skażona nihilizmem, relatywizm etyczny, eksterminacja człowieka
  • poznanie / przypomnienie / utrwalenie pojęć: przestrzeń literacka, narracje, narrator, behawioryzm

Metody pracy: grupy eksperckie
praca z tekstem, elementy dyskusji, zapis podsumowujący

Proponowany przebieg lekcji:

Nauczyciel dzieli uczniów na 6 grup eksperckich, wg.schematu:
A (A1, A2, A3, A4, A5) B (B1, B2, B3, B4, B5)
C (C1, C2, C3, C4, C5) D (D1, D2, D3, D4, D5)
E (E1, E2, E3, E4, E5) F (F1, F2, F3, F4, F5)

Każdy zespół opracowuje wskazane przez nauczyciela zagadnienia:

  1. Rzeczywistość / codzienność obozu koncentracyjnego na podst. obu opowiadań /z wykorzystaniem fragmentów tekstów/.
  2. Kreacja głównego bohatera-Tadka /z wykorzystaniem odpowiednich fragmentów/ i ocena moralna tegoż.
  3. Przestrzeń literacka w wymienionych opowiadaniach, kategorie narratora.
  4. Kluczowe dla tekstów pojęcia (uczniowie wyjaśniają je na podstawie słowników) bądź dokonują przypomnienia znanych:
    - lagier, łagier sowiecki, człowiek zlagrowany, muzułman, reifikacja człowieka, jednostka skażona nihilizmem, relatywizm etyczny, eksterminacja człowieka
  5. Behawioryzm-określenie / przypomnienie istoty pojęcia, próba określenia specyfiki behawioryzmu w prozie T. Borowskiego na bazie materiału literackiego ("Proszę państwa do gazu","Dzień na Harmenzach").
  6. Jakie jest przesłanie obu opowiadań? Czy słuszne jest stwierdzenie, że "Opowiadania" demaskują człowieka w sytuacji ekstremalnej?

Każda grupa otrzymuje polecenia:

1. Przygotujcie syntetyczną prezentację Waszej pracy /zarówno ustną jak i pisemną/

2. Po wykonaniu pracy połączcie się w nowe zespoły:

A1, B1, C1, D1, E1, F1 A2, B2, C2, D2, E2, F2
A3, B3, C3, D3, E3, F3 A4, B4, C4, D4, E4, F4
A5,B5, C5, D5, E5, F5 A6, B6, C6, D6, E6, F6

3.  Każdy reprezentant nowo utworzonych zespołów omawia zagadnienie opracowane przez grupę ekspercką, której poprzednio był członkiem

4.  Każda 'grupa mieszana' /bazując na zdobytej wiedzy/ opracowuje w syntetycznej formie /może być graficzny zapis-typu tabela i inne propozycje/ kompendium wiedzy o prozie T. Borowskiego.

Istotą zapisów powinny być wnioski:

  • obóz koncentracyjny to obszar antyludzki, który rządził się własnymi prawami (prawo pięści, prawo silniejszego,...).
  • bohater-TADEK-więzień obozu, narrator "Opowiadań" -to łotr, nihilista, człowiek bez zasad, uczuciowości wyższej, czyli tzw. jednostka zlagrowana-wytwór obozu śmierci.
  • Tadka - bohatera literackiego nie należy utożsamiać z osobą TADEUSZA BOROWSKIEGO (!)
  • obóz tworzy własne hierarchie:

kapo, szpicle, ludzie bez zasad /zlagrowani/
- są katami-na równi z hitlerowcami
- 'muzułmani'-ludzie, którzy nie mają siły walczyć o własną godność, zniszczeni przez system obozu /totalitarny/
- ludzie z rampy kolejowej-bezimienne ofiary bestialstwa faszystowskiego

  • behawioryzm rezygnujący z analizy psychologicznej to wyśmienita technika narracyjna przy prezentowaniu świata obozów jako obszaru nihilizmu, okrucieństwa i domeny zła
  • "Opowiadania" uświadamiają dwoistość natury ludzkiej w sytuacji zagrożenia/obóz koncentracyjny/

5. Jako podsumowanie zajęć uczniowie prezentują własne propozycje.

Praca domowa:
Uzasadnij sens słów: "Bo żywi mają rację przeciw umarłym".
["U nas w Auschwitzu"]